Κατά τη συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος (εκ των πραγμάτων επί της κυβερνητικής πρότασης, της μόνης θεσμικά υποβληθείσας, λόγω της υπογραφής της από τον προβλεπόμενο βάσει του Κανονισμού της Βουλής αριθμό βουλευτών), ο Βουλευτής Αρκαδίας και Τομεάρχης Δικαιοσύνης του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία Γιώργος Παπαηλιού, ως μέλος της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, στις 23.6.2026 είπε για τα συζητηθέντα υπό αναθεώρηση άρθρα (30, 41, 44 & 118) τα εξής:
Η συνταγματική αναθεώρηση αποτελεί κορυφαία πολιτειακή διαδικασία, η οποία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται, ούτε ως εργαλείο συγκυριακής πολιτικής διαχείρισης, ούτε ως μέσον ενίσχυσης της εκάστοτε κυβερνητικής πλειοψηφίας. Το Σύνταγμα οφείλει να λειτουργεί ως θεσμικό αντίβαρο έναντι της κυβερνητικής ισχύος και ως εγγύηση των δικαιωμάτων της αντιπολίτευσης, των μειοψηφιών και τελικά των πολιτών.Οι προτάσεις που έχουν κατατεθεί στο πλαίσιο της υπό εξέλιξη αναθεωρητικής διαδικασίας για τα άρθρα 30, 41, 44 και 118 παρουσιάζονται από την κυβέρνηση ως βήματα εκσυγχρονισμού του πολιτεύματος. Ωστόσο, μπορούν να θεωρηθούν και είναι παρεμβάσεις που ενισχύουν υπέρμετρα τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας επί των πολιτικών και θεσμικών διαδικασιών, περιορίζουν πεδία δημοκρατικής έκφρασης και αναδιαμορφώνουν κρίσιμες ισορροπίες του Συντάγματος εις βάρος της δημοκρατικής λογοδοσίας.
(Άρθρο 30) Προβλέπεται μία και μόνη, ενιαία εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας. Η αλλαγή εμφανίζεται περισσότερο συμβολική παρά ουσιαστική.
Δεν προκύπτει από θεσμική ανάγκη, αλλά από σχεδιασμούς, ακόμη και μικροπολιτικούς, σχετικά με πρόσωπα και πολιτικές ισορροπίες.
Κάθε μεταβολή στη διάρκεια ή στον τρόπο άσκησης της προεδρικής θητείας οφείλει να εντάσσεται σε ένα συνολικό θεσμικό σχέδιο και όχι να εμφανίζεται ως μεμονωμένη τροποποίηση περιορισμένης συνταγματικής σημασίας.
(Άρθρο 41) Προβλέπεται η κατάργηση της δυνατότητας διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας και η εισαγωγή διαδικασίας αυτοδιάλυσης της Βουλής με πρόταση της κυβέρνησης και απόφαση της ίδιας της ΒουλήςΗ έννοια της «ανανέωσης της λαϊκής εντολής» είναι εξίσου αόριστη με εκείνη του «εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας».
Συνεπώς, η αναθεώρηση δεν καταργεί την ευχέρεια (μικρο)πολιτικών χειρισμών, αφού η έννοια της «ανανέωσης της λαϊκής εντολής» είναι εξίσου αόριστη με εκείνη του «εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας». Απλώς τη μεταφέρει σε διαφορετικό θεσμικό επίπεδο.
(Άρθρο 44) (Δημοψηφίσματα)Με την κυβερνητική πρόταση, προβλέπεται η συνταγματική κατοχύρωση κανόνων για τη διατύπωση του ερωτήματος και ελάχιστη προθεσμία είκοσι ημερών μεταξύ προκήρυξης και διεξαγωγής δημοψηφίσματος.
Η πρόταση φαίνεται να αποτελεί έμμεση αποδοκιμασία της διαδικασίας του δημοψηφίσματος του 2015, παρότι επακολούθησαν εκλογές που εκ του αποτελέσματος την αποδέχτηκαν.
Αντί όμως να ενισχύονται οι θεσμοί άμεσης δημοκρατίας, αυτοί περιβάλλονται με πρόσθετους περιορισμούς.
Η απαίτηση σαφήνειας είναι εύλογη.
Ωστόσο δημιουργεί νέο πεδίο συγκρούσεων:
Ποιο όργανο θα κρίνει τη σαφήνεια;
Με ποιά κριτήρια;
Θα μπορεί η δικαστική εξουσία να ακυρώνει δημοψηφίσματα για λόγους διατύπωσης;
Οι απαντήσεις παραμένουν ασαφείς.
(Άρθρο 118) (Μεταβατικές διατάξεις)Οι μεταβατικές διατάξεις συνήθως καθορίζουν τον τρόπο μετάβασης από το παλαιό στο νέο συνταγματικό καθεστώς.
Οι προτεινόμενες αλλαγές στα άρθρα 30, 41, 44 και 118 δεν συνιστούν ουδέτερο θεσμικό εκσυγχρονισμό. Αντιθέτως, μπορούν να θεωρηθούν μέρος μιας ευρύτερης τάσης ενίσχυσης των κυβερνητικών επιλογών εις βάρος των θεσμικών αντιβάρων.
Η αλλαγή στο άρθρο 30 στερείται επαρκούς θεσμικής αιτιολόγησης.
Η αναμόρφωση του άρθρου 41 δεν περιορίζει πραγματικά την κυβερνητική ισχύ αλλά την αναδιατάσσει.
Η παρέμβαση στο άρθρο 44 περιορίζει αντί να ενισχύει την άμεση δημοκρατία. Τέλος, οι αλλαγές στο άρθρο 118 απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, καθώς μέσω των μεταβατικών διατάξεων μπορεί να επηρεαστεί καθοριστικά η πρακτική λειτουργία του νέου συνταγματικού πλαισίου.
Η ουσιαστική συνταγματική αναθεώρηση δεν πρέπει να αποσκοπεί πρωτίστως στη διευκόλυνση της τυπικής διακυβέρνησης αλλά στην ενίσχυση της δημοκρατίας, της λογοδοσίας, του κοινοβουλευτικού ελέγχου και της προστασίας των πολιτικών δικαιωμάτων. Υπ΄ αυτό το πρίσμα, οι συγκεκριμένες προτάσεις αφήνουν σημαντικά περιθώρια αμφισβήτησης και δικαιολογούν τις εκ μέρους μας αναπτυχθείσες σοβαρές αντιρρήσεις και ενστάσεις.